Oorspronkelijk artikel van de EVFD · · Datum van het besproken parlementaire besluit: 7 juli 2016.
Wetenschappelijk onderbouwd, maar niet toegestaan: cafeïne, EFSA en het veto van 2016
In 2011 gaf de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) een gunstige wetenschappelijke beoordeling van de cafeïne-effecten op alertheid, aandacht en bepaalde duurprestatiematen, bij vastgestelde doses en voorwaarden. In 2016 stelde de Europese Commissie voor vier samenhangende claims toe te laten, maar het Europees Parlement maakte bezwaar tegen de ontwerpverordening. De zaak toont dat wetenschappelijke onderbouwing en toelating van claims voor productgebruik afzonderlijke vragen zijn.
Wat concludeerde EFSA?
Het voedingspanel van EFSA beoordeelde de wetenschappelijke onderbouwing van cafeïneclaims in twee adviezen die in april 2011 verschenen. Het ene ging over alertheid en aandacht, het andere over fysieke prestaties. Voor vijf effecten kwam het panel tot gunstige conclusies. [1] [2]
| Beoordeeld effect | Dosis en doelgroep in het EFSA-advies uit 2011 | Het Commissievoorstel uit 2016 |
|---|---|---|
| Verhoogde alertheid | Minstens 75 mg cafeïne per portie; volwassenen. | Zou de claim onder voorwaarden hebben toegestaan. |
| Verbeterde aandacht en concentratie | Minstens 75 mg cafeïne per portie; volwassenen. | Zou de claim onder voorwaarden hebben toegestaan. |
| Verbeterde duurprestatie | 3 mg cafeïne per kg lichaamsgewicht, één uur vóór inspanning; volwassenen die duurinspanning verrichten. | Zou de claim onder voorwaarden hebben toegestaan. |
| Verhoogde duurcapaciteit | 3 mg cafeïne per kg lichaamsgewicht, één uur vóór inspanning; volwassenen die duurinspanning verrichten. | Zou de claim onder voorwaarden hebben toegestaan. |
| Verminderde ervaren inspanning | 4 mg cafeïne per kg lichaamsgewicht, één uur vóór inspanning; volwassenen die duurinspanning verrichten. | Zou de claim op veiligheidsgronden hebben afgewezen. |
Duurprestaties betreffen bijvoorbeeld het resultaat van een tijdrit, terwijl duurcapaciteit gaat over inspanning volhouden tot uitputting. De twee conclusies hebben betrekking op verschillende meetuitkomsten. De voorwaarde van 75 mg gold voor de claims over alertheid en aandacht, niet voor de duureffecten. [1] [2]
De beoordelingen betroffen cafeïne, niet de volledige samenstelling van een bepaalde energiedrank of een merk. Een blikje van 250 ml energiedrank met een gebruikelijke cafeïneconcentratie van 32 mg/100 ml bevat 80 mg cafeïne; afzonderlijke producten kunnen verschillen. Dit helpt de voorwaarde van 75 mg te duiden, maar toont op zichzelf niet elk effect van een specifieke drank aan.
Onder welke voorwaarden zou de Commissie vier claims hebben toegestaan?
Ontwerpverordening D044599/02 zou de lijst van toegestane claims in Verordening (EU) nr. 432/2012 hebben aangevuld. Het ontwerp zou claims over alertheid en concentratie toestaan voor porties met minstens 75 mg cafeïne, met een maximale enkelvoudige inname van 200 mg. Deze claims zouden niet zijn toegestaan op levensmiddelen voor kinderen en jongeren. Het ontwerp zou ook informatie hebben vereist over een maximale totale dagelijkse inname van 400 mg uit alle bronnen samen, of 200 mg voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven. [4]
De twee duurprestatieclaims zouden alleen hebben gegolden voor voedingsmiddelen voor volwassenen die duurinspanning verrichten. Naast de dosis van 3 mg per kg lichaamsgewicht en consumptie minstens één uur vóór inspanning zou het ontwerp hebben vereist dat gebruikelijke cafeïnegebruikers vooraf cafeïne zouden vermijden gedurende minstens 24 uur voor de prestatieclaim en ten minste 12 uur voor de capaciteitsclaim. Dit waren de historische gebruiksvoorwaarden in het ontwerp. [4]
Effecten op prestaties en veiligheid zijn afzonderlijke vragen
Volgens de EFSA-veiligheidsbeoordeling uit 2015 geven enkelvoudige cafeïne-innames tot 200 mg geen aanleiding tot veiligheidszorgen bij gezonde volwassenen. Totale innames tot 400 mg cafeïne, verspreid over de dag, geven evenmin aanleiding tot veiligheidszorgen bij gezonde, niet-zwangere volwassenen. Cafeïne uit alle bronnen moet samen worden geteld. [3]
Een onderzoeksdosis aangepast aan het lichaamsgewicht is niet hetzelfde als de referentiewaarde van 200 mg voor één inname: voor een volwassene van 70 kg is 3 mg per kg lichaamsgewicht 210 mg en 4 mg per kg 280 mg. Deze doses kunnen niet automatisch als veilig worden aangemerkt op grond van de conclusie voor innames tot 200 mg. Tegelijk stelt overschrijding van de referentiewaarde op zichzelf geen gezondheidsschade vast.
De Commissie was van plan de vijfde claim, over verminderde ervaren inspanning, af te wijzen omdat zij vond dat de EFSA-veiligheidsbeoordeling de toelating niet ondersteunde. De notulen van de vergadering van het Permanent Comité van 12 april 2016 leggen dit afzonderlijk vast. Deze voorgestelde regelgevingsbeslissing moet worden onderscheiden van de gunstige wetenschappelijke beoordeling van het effect in 2011. [5]
Waarom maakte het Europees Parlement bezwaar?
In zijn resolutie van 7 juli 2016 verzette het Europees Parlement zich tegen aanneming van de ontwerpverordening. Dit verhinderde de geplande toelating van de vier claims. Naast bescherming van kinderen en jongeren omvatten de redenen het risico op aanmoediging van overmatige suiker- en cafeïneconsumptie, het ontbreken van voedingsprofielen en de mogelijkheid van een misleidende consumentenboodschap. [6]
Het Parlement vroeg ook hoe meer alertheid en concentratie konden worden opgevat als een claim die een verband met gezondheid beschrijft. De resolutie bracht daarom meerdere consumentenbeschermings- en regelgevingsoverwegingen samen. Het parlementaire bezwaar veranderde de wetenschappelijke conclusies van de EFSA-adviezen niet, maar een gunstige wetenschappelijke beoordeling was op zichzelf onvoldoende om het ontwerp aan te nemen. [6]
Wat betekent dit vandaag?
De vier claims zijn niet via het ontwerp uit 2016 toegelaten. Afwezigheid op de toegestane lijst betekent echter niet automatisch een volledig gebruiksverbod: nog in behandeling zijnde claims, bekend als in afwachting claims hebben een afzonderlijke status. Richtlijnen van de Food Safety Authority of Ireland noemen ook cafeïneclaims in deze categorie. Nog in behandeling zijnde claims mogen onder bepaalde overgangsregels en voorwaarden worden gebruikt; de actuele juridische positie van een specifieke claim en een product moet afzonderlijk worden gecontroleerd. [7]
EFSA's wetenschappelijke beoordeling betreft het bewijs voor een effect. Toelating van formuleringen op een etiket of in reclame houdt rekening met aanvullende voorwaarden en consumentenbescherming. Een nauwkeurige beschrijving van deze zaak vereist begrip van beide besluitvormingsniveaus.
Uitgever en redactie: EVFD, een branchevereniging. Dit artikel is een toegankelijke samenvatting van externe wetenschappelijke en officiële documenten. Bronnen gecontroleerd: 12 oktober 2026.
Bronnen
- EFSA NDA-panel (2011): wetenschappelijke beoordeling van claims over cafeïne, alertheid en aandacht. EFSA Journal, 9(4), 2054. DOI: 10.2903/j.efsa.2011.2054.
- EFSA NDA-panel (2011): wetenschappelijke beoordeling van claims over cafeïne en lichamelijke prestaties. EFSA Journal, 9(4), 2053. DOI: 10.2903/j.efsa.2011.2053.
- EFSA NDA-panel (2015): Scientific Opinion on the safety of caffeine. EFSA Journal, 13(5), 4102. DOI: 10.2903/j.efsa.2015.4102. EFSA-samenvatting.
- Europese Commissie (2016): bijlage bij ontwerpverordening D044599/02, 8681/16 ADD 1, in het officiële documentenarchief van het Oostenrijkse parlement. De vier voorgestelde claims en hun gebruiksvoorwaarden.
- Europese Commissie: samenvatting van de vergadering van het Permanent Comité op 12 april 2016, agendapunt B.07. Steun voor de vier claims en de reden om de vijfde af te wijzen.
- Europees Parlement (2016): Hongaarse tekst van de op 7 juli 2016 aangenomen resolutie, P8_TA(2016)0319, 2016/2708(RPS).
- Ierse Autoriteit voor voedselveiligheid: Toegestane claims, officiële richtsnoeren voor toegestane en nog in behandeling zijnde claims.
